Sedef Hastalığı Tedavisi

Sedef hastalığıyla ilgili ilk söylenmesi gereken şey tedavi değil, bir yanlış anlamanın düzeltilmesidir: sedef bulaşıcı değildir. Ne temasla, ne havuzda, ne ortak havluyla, ne de aynı evde yaşamakla başkasına geçer. Bu cümlenin bu kadar erken söylenmesinin nedeni, hastalığın taşıdığı yükün önemli bir bölümünün derideki plaklardan değil, çevrenin bakışından kaynaklanmasıdır.

İkinci söylenmesi gereken şey, hastalığın nereden geldiğidir. Sedef bir hijyen sorunu ya da alerji değildir. Bağışıklık sistemi, deri hücrelerine gereğinden çok hızlı yenilenme emri verir. Normalde haftalar süren döngü günlere iner, üst üste biriken hücreler kalın plakları oluşturur ve altındaki damarlanma artışı da kırmızı zemini yaratır. Tedavinin hedefi bu yanlış emri sakinleştirmektir.

Sedef hastalığı nedir?

Hastalığın seyri dalgalıdır. Uzun süre neredeyse hiç bulgu vermeyebilir, sonra bir enfeksiyon, bir ilaç değişikliği, yoğun bir stres dönemi ya da bir travma sonrası yeniden belirginleşebilir. Deriye uygulanan mekanik bir zorlamanın (kaşıma, sürtünme, kesik) o bölgede yeni plak başlatabilmesi sedefe özgü bir davranıştır ve tedavide de kaşımadan uzak durmanın neden bu kadar vurgulandığını açıklar.

Plak tipi en sık görülen biçimdir. Bunun dışında damla şeklinde küçük lezyonlarla seyreden guttat tip, kıvrım bölgelerini tutan ters tip ve avuç içi ile ayak tabanına yerleşen tipler bulunur. Hastalığın genel çerçevesini sedef hastalığı üzerine hazırladığımız yazıda daha ayrıntılı okuyabilirsiniz.

Hangi bulgular tanıya götürür?

Sedef tanısı çoğu zaman muayeneyle konur. Baktığımız başlıklar şunlardır:

• Keskin sınırlı, kabarık, kırmızı zeminli ve üzeri gümüşi pullarla kaplı plaklar
• Dirsek, diz, bel ve saçlı deri gibi tipik bölgelere yerleşim ve genellikle iki taraflı dağılım
• Saçlı deride saç çizgisini aşan, kepekten daha kalın ve yapışık pullanma
• Tırnaklarda iğne başı çukurcuklar, yağ lekesi görünümü, kalınlaşma ve tırnak yatağından ayrılma
• Kaşıntının egzamaya göre daha geri planda olması, bunun yerine gerginlik ve çatlama şikayeti

Tırnak bulguları özellikle önemlidir; hem tanıyı destekler hem de eklem tutulumu açısından uyarıcı bir işaret olabilir. Kaşıntı öne çıkıyorsa ayırıcı tanı genişler ve kaşıntının olası nedenleri ayrıca değerlendirilir.

Tedavi hangi basamaklardan oluşur?

Sedef tedavisi tek bir reçete değil, hastalığın şiddetine göre yükselen bir merdivendir. Karar yalnızca tutulan yüzey oranına değil, tutulan bölgenin hayatınıza etkisine de bakılarak verilir; avuç içi ya da yüz tutulumu, yüzey olarak küçük olsa bile ağır sayılabilir.

Bu basamaklar arasında geçiş tek yönlü değildir. Sistemik tedaviyle kontrol sağlandıktan sonra topikal bakıma dönülebilir; alevlenmede ise yukarı doğru bir adım atılır. Tedavi planının kişiye göre kurulmasının nedeni budur.

Süreç nasıl ilerler?

İlk görüşmede sorulan sorular yalnızca deriyle ilgili değildir. Eklem ağrısı, sabah tutukluğu, kilo, tansiyon, sigara ve kullanılan ilaçlar da tabloya dahildir. Bunun nedeni, sedefin yalnızca bir deri hastalığı gibi davranmamasıdır.

Topikal tedavide en sık yapılan hata, plak inceldiği anda uygulamayı bırakmaktır. Deri düzelmiş görünse bile alttaki iltihap bir süre daha devam eder; bu nedenle tedavi hekimin tarif ettiği takvime göre kademeli olarak azaltılır. Kalın plaklarda ise ilaçtan önce pulun yumuşatılması gerekir, aksi halde etkin madde deriye ulaşamaz ve tedavi işe yaramıyor gibi görünür.

Eklem tutulumu ve eşlik eden tablolar

Sedefli kişilerin bir bölümünde hastalık eklemleri de tutar. Psoriatik artrit adı verilen bu tablo, sabahları belirginleşen ve hareketle azalan eklem ağrısı, parmakların bütününde şişlik, topuk ve tendon bölgelerinde ağrı ile kendini gösterebilir. Erken fark edilmesi önemlidir, çünkü eklemlerde gelişebilecek kalıcı hasarın önüne geçmenin yolu zamanında değerlendirmedir.

Ayrıca sedefe metabolik sendrom, yağlanmış karaciğer ve kalp damar hastalıkları gibi başlıklar eşlik edebilir. Bu nedenle takipte kilo, tansiyon ve kan değerleri de gözden geçirilir. Kaşıntının ve pullanmanın öne çıktığı bazı tablolarda ayırıcı tanı egzama tedavisi başlığıyla birlikte düşünülür.

Riskler ve dikkat edilecekler

Sedef tedavisinde her basamağın kendine ait bir denge tablosu vardır. Güçlü topikal kortikosteroidlerin uzun süreli ve kontrolsüz kullanımı deride incelmeye yol açabilir. Fototerapi seansları planlanmış dozlarda ve kabinde uygulanır; kendi başına solaryum kullanımı bunun yerini tutmaz ve risk taşır. Sistemik ve biyolojik tedaviler ise düzenli laboratuvar takibi, aşı planlaması ve enfeksiyon açısından farkındalık gerektirir.

İnternette dolaşan bitkisel karışımların, katran kokulu hazır ürünlerin ve kaynağı belirsiz kremlerin bir bölümü içeriği belirtilmemiş kortizon içerir. Bunların kontrolsüz kullanımı hastalığı kısa süre baskılayıp bırakıldığında daha şiddetli bir alevlenmeye yol açabilir. Kullandığınız her ürünü, takviye dahil, muayenede paylaşmanız beklenir.

Son olarak, gerçekçi beklenti tedavinin bir parçasıdır. Sedef için tam bir iyileşme vaadi edilemez. Ancak günümüzdeki seçeneklerle çoğu kişide deriyi uzun süre temize yakın tutmak ve hayat kalitesini belirgin biçimde artırmak mümkündür.